Białystok Online

Aktualności

Podziemny skarb o krok od katastrofy. Naukowcy z Białegostoku ruszyli na ratunek

2026.11.20 09:30
Podziemny skarb o krok od katastrofy. Naukowcy z Białegostoku ruszyli na ratunek
Fot: PB

XVI-wieczne katakumby w Supraślu, jeden z najcenniejszych zabytków Podlasia, przez lata niszczały pod wpływem wilgoci, wód gruntowych i czasu. Ich konstrukcji groziło zawalenie. W ratowanie wyjątkowego obiektu zaangażowali się naukowcy Politechniki Białostockiej.

To jeden z najbardziej wyjątkowych zabytków Podlasia, a zarazem świadectwo przenikania się kultur słowiańskiej i bałkańskiej. Katakumby Monasteru Zwiastowania Przenajświętszej Bogarodzicy w Supraślu przez lata niszczały. Dziś, dzięki współpracy naukowców, inżynierów i konserwatorów, odzyskują stabilność.

Precyzyjne badania i trudna renowacja

Proces ratowania XVI-wiecznych katakumb to skomplikowane przedsięwzięcie, wymagające połączenia wiedzy z zakresu budownictwa, archeologii i konserwacji zabytków. Kluczową rolę odgrywa Politechnika Białostocka. Jej specjaliści zbadali stan techniczny konstrukcji, historycznych cegieł i zapraw, a także warunki gruntowo-wodne. Wykorzystali zaawansowane metody, w tym mikroskopię skaningową oraz skaning laserowy 3D, który pozwolił dokładnie określić deformacje murów.

- Pracownicy Politechniki Białostockiej bardzo intensywnie uczestniczą w procesie renowacji supraskich katakumb - podkreśla prof. Marta Kosior-Kazberuk, rektor uczelni.

Badania pozwoliły dobrać odpowiednie materiały i technologie napraw. Jak zauważył dr inż. Robert Grygo z Politechniki Białostockiej, zaskakująco dobrze zachowała się część cegieł, natomiast zaprawy łączące mury były w bardzo złym stanie.

- Byliśmy zaskoczeni, że część cegieł wykazuje dosyć wysokie wytrzymałości jak na elementy, które były narażone na działanie wody przez bardzo długi okres - mówi dr Grygo.

Specjaliści opracowali tradycyjne receptury zapraw wapienno-trasowych, dopasowane do historycznych cegieł. Zabezpieczyli i wzmocnili nisze grobowe, odtworzyli fragmenty murów oraz wykonali drenaż od strony wschodniej i północnej, ograniczający napływ wód gruntowych. O skali zagrożenia najlepiej świadczą słowa Biskupa Supraskiego Andrzeja. Przed rozpoczęciem renowacji konstrukcja była tak osłabiona, że dosłownie zapadała się do środka.

- Przed rozpoczęciem renowacji ten obiekt dosłownie składał się do środka. Teraz wszystkie elementy zostały zabezpieczone i zespojone, można powiedzieć, że to już lita skała - mówi bp Andrzej. Duchowny podkreśla również znaczenie współpracy z Politechniką Białostocką. - Gdyby nie współpraca z Politechniką Białostocką, podejrzewam, że mało by co zostało z tych katakumb - przyznaje.

Ratowanie zabytku rozpoczęło się w 2021 roku od inicjatywy kilku polskich uczelni. W kolejnych latach przeprowadzono badania archiwalne, archeologiczne i georadarowe. Odkryto m.in. pozostałości dawnej cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego oraz fragmenty gotyckiej podłogi. W 2023 roku katakumby otrzymały status Pomnika Historii Rzeczypospolitej Polskiej, a wiosną 2024 roku uzyskano dofinansowanie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, co umożliwiło rozpoczęcie bezpośrednich prac budowlanych.

Zabytek ważny dla całej Europy

Znaczenie supraskich katakumb wykracza poza granice regionu. Obiekt jest świadectwem wpływów kultury bałkańskiej, serbskiej i bułgarskiej, obecnych w monasterze już od XV wieku.

- Ten obiekt podkreśla łączność kultury słowiańskiej z bałkańską i dlatego właśnie w taki pieczołowity sposób staramy się zabezpieczyć te katakumby - podkreśla bp Andrzej.

Prace jeszcze się nie zakończyły. Przed wykonawcami zabezpieczenie południowej i zachodniej części obiektu, odprowadzenie wód gruntowych oraz wykonanie stałego przekrycia archeologicznego. Koncepcję architektoniczną przygotował prof. Jerzy Uścinowicz z Politechniki Białostockiej. W planach jest również przygotowanie dojścia od strony ulicy i ustawienie tablic informacyjnych, dzięki którym turyści będą mogli poznać historię i skalę zabytku. Dostęp do wnętrza pozostanie ograniczony ze względu na charakter obiektu.

JK

JK

24@bialystokonline.pl

Przeczytaj także
Popularne dzisiaj

Masz ciekawy temat?

Wiesz, że zdarzyło się coś interesującego w Białymstoku lub okolicy? Chcesz abyśmy o czymś napisali?

Napisz do nas