Ciekawostki

Popiół, post i tradycja. Wszystko, co warto wiedzieć o Środzie Popielcowej

2026.02.18 08:46

Dziś, 18 lutego, w Kościele katolickim przypada Środa Popielcowa. To dzień, który formalnie rozpoczyna 40-dniowy okres Wielkiego Postu. Przedstawiamy kluczowe fakty dotyczące dzisiejszych obrzędów oraz obowiązujących restrykcji żywieniowych.

Czy dzisiaj trzeba iść do kościoła?

Wiele osób zadaje sobie to pytanie, jednak odpowiedź jest jednoznaczna: Środa Popielcowa nie jest świętem nakazanym. Oznacza to, że wierni nie mają formalnego obowiązku uczestnictwa we mszy świętej. Mimo to, w parafiach frekwencja jest bardzo wysoka, a księża odprawiają nabożeństwa z obrzędem posypania głów popiołem.

W tradycji ludowej Środa Popielcowa miała także wymiar obyczajowy. Według dawnych przekazów w niektórych regionach popiół traktowano symbolicznie – jako znak oczyszczenia i przemijania. Zdarzało się też, że młodzież żartobliwie obsypywała się nim nawzajem, co nawiązywało do kończącego się karnawału.

Post ścisły – kogo dotyczy i co wolno jeść?

Środa Popielcowa to jeden z dwóch dni w roku (obok Wielkiego Piątku), w którym obowiązuje tzw. post ścisły. Łączy on dwa rodzaje ograniczeń:

• Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych: Dotyczy wszystkich wiernych powyżej 14. roku życia. Zakaz obejmuje mięso oraz wywary mięsne. Dozwolone są ryby, jaja oraz nabiał.
• Post ilościowy: Dotyczy osób pełnoletnich do rozpoczęcia 60. roku życia. Pozwala on na spożycie trzech posiłków w ciągu dnia, z czego tylko jeden może być „do syta”. Osoby chore, kobiety w ciąży oraz dzieci poniżej 14. roku życia są zwolnione z postu ilościowego.

Dla współczesnych Polaków post w Środę Popielcową ma często wymiar symboliczny – nawet drobne wyrzeczenia, jak rezygnacja z mięsa czy słodyczy, traktowane są jako okazja do refleksji i małych zmian w codziennym życiu.

Skąd bierze się popiół?

Zgodnie z instrukcją liturgiczną, popiół używany podczas dzisiejszych nabożeństw pochodzi z palm poświęconych w ubiegłym roku. Suche gałązki z Niedzieli Palmowej są spalane, a uzyskany pył służy do posypywania głów wiernych jako symbol pokuty.

Kiedy koniec postu?

Choć 18 lutego otwiera okres postny, matematycznie do Wielkanocy zostało więcej niż 40 dni. Zgodnie z tradycją, do liczby tej nie wlicza się niedziel, które traktowane są jako dni świąteczne, wolne od rygoru postnego.

Dziś zwyczaje te mają już głównie wymiar symboliczny, ale sama Środa Popielcowa wciąż pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych dni w kalendarzu liturgicznym.