Aktualności

Spór o uliczne wystąpienia. Sąd uchylił część regulaminu centrum Białegostoku

2026.11.03 10:30

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił część zapisów regulaminu korzystania z Rynku Kościuszki i Placu Jana Pawła II. Skargi w tej sprawie złożyły dwie jednostki organizacyjne kościołów. Sąd uznał, że Rada Miasta, wprowadzając ograniczenia dotyczące m.in. zgromadzeń religijnych.

Regulamin Rynku Kościuszki i Placu Jana Pawła II miał uporządkować zasady korzystania z dwóch reprezentacyjnych przestrzeni Białegostoku. Przyjęta przez Radę Miasta uchwała z 22 kwietnia 2026 roku wprowadzała między innymi zakaz prowadzenia uciążliwej działalności z wykorzystaniem nadmiernego nagłośnienia bez zgody zarządcy terenu, a także prezentowania treści drastycznych i wulgarnych. Nowe przepisy nie były przypadkowe. Ich wprowadzenie wiązało się m.in. z kontrowersjami wokół publicznych aktywności organizowanych w centrum miasta. Chodziło między innymi o akcje fotograficzne działaczy pro-life, czy wystąpienia ulicznego ewangelizatora, który prowadził publiczne nauczanie.

Centralne place miasta pod szczególną ochroną?

Uchwała, odwołująca się do ustawy o samorządzie gminnym, określała zasady zachowania i prowadzenia działalności na Rynku Kościuszki oraz Placu Jana Pawła II. Jej celem było zapewnienie porządku i komfortu osobom korzystającym z tych przestrzeni, zarówno mieszkańcom, jak i odwiedzającym Białystok turystom.

Nie bez powodu właśnie te miejsca objęto odrębnym regulaminem. Rynek Kościuszki i Plac Jana Pawła II od lat stanowią jedne z najważniejszych punktów na mapie miasta. Po wyłączeniu tego obszaru z ruchu samochodowego stał się on popularnym miejscem spacerów, spotkań i wypoczynku. Szczególnie w sezonie letnim odbywają się tu liczne wydarzenia kulturalne i społeczne: koncerty, wystawy, targi, zgromadzenia publiczne, a także uroczystości miejskie i państwowe.

Władze miasta chciały więc wprowadzić zasady, które pozwoliłyby pogodzić różne sposoby korzystania z przestrzeni publicznej. Okazało się jednak, że część przyjętych rozwiązań budzi poważne zastrzeżenia prawne.

Dwa kościoły zaskarżyły uchwałę

Regulamin, obowiązujący od maja 2026 roku, został zaskarżony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przez jednostki organizacyjne dwóch kościołów zarejestrowanych przez właściwego ministra i posiadających osobowość prawną.

Wyrokiem z 27 października 2026 roku WSA rozpoznał wniesione skargi i przyznał rację skarżącym w części dotyczącej zakwestionowanych zapisów.

Sąd stwierdził nieważność: § 3 pkt 3 – w zakresie sformułowania „oraz uroczystości religijnych”; § 7 – w całości; § 8 – w zakresie sformułowań „wywołujących zgorszenie” oraz „zakłócających porządek publiczny i naruszających obyczajność publiczną”. Oznacza to, że zakwestionowane regulacje nie mogą pozostać w obrocie prawnym w dotychczasowym kształcie.

Miasto nie może ograniczać ustawowych i konstytucyjnych praw

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd zwrócił uwagę na granice kompetencji samorządu przy stanowieniu prawa miejscowego. Jak wskazano, Rada Miasta nie może w uchwale lokalnej wprowadzać przepisów, które modyfikują konstytucyjne i ustawowe gwarancje wolności sumienia i wyznania.

Problem dotyczył również zasad korzystania z urządzeń nagłaśniających w miejscach ogólnodostępnych. W tej kwestii obowiązują już regulacje ustawowe, określające zarówno zakazy, jak i wyjątki od nich. Zdaniem sądu rada gminy nie może tworzyć dodatkowych ograniczeń, które zmieniałyby zasady ustanowione przez ustawodawcę.

WSA podkreślił ponadto, że akt prawa miejscowego nie powinien powielać regulacji dotyczących zachowań, za które odpowiedzialność i sankcje przewidziano już w powszechnie obowiązujących przepisach, między innymi w Kodeksie wykroczeń. W praktyce oznacza to, że choć samorząd ma prawo dbać o porządek i bezpieczeństwo w przestrzeni publicznej, nie może robić tego w sposób naruszający wolności i prawa zagwarantowane na poziomie konstytucyjnym i ustawowym. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku jest nieprawomocny.