Kultura i Rozrywka

Chilijskie „nici pamięci” po raz pierwszy w Polsce. Wystawa w Białymstoku

2026.07.07 17:00

Kolorowe tkaniny, które opowiadają o przemocy, zaginionych bliskich i walce z dyktaturą, będzie można od piątku oglądać w Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku. Wystawa „Arpilleras – nici pamięci” po raz pierwszy w tak szerokiej odsłonie trafia do Polski. Jej twórcy pokazują, że doświadczenia chilijskich kobiet i polskich Sybiraków, choć dzielą je tysiące kilometrów, łączy pamięć o cierpieniu i próba ocalenia jej poprzez sztukę.

Ekspozycja została przygotowana wspólnie z Muzeum Pamięci i Praw Człowieka w Santiago de Chile. Wernisaż odbędzie się 10 lipca o godz. 18.00, a wystawę będzie można oglądać do 16 października.

Tkaniny, które stały się głosem sprzeciwu

Arpilleras to ręcznie wykonywane tekstylne obrazy powstające z kawałków materiałów, nici i prostych dodatków. Ich autorkami były przede wszystkim matki, żony, córki i siostry osób prześladowanych przez reżim Augusto Pinocheta po wojskowym zamachu stanu w 1973 roku.
Na pozór barwne i pogodne kompozycje przedstawiają dramatyczne sceny: aresztowania, tortury, protesty, emigrację i codzienny strach. Kobiety spotykały się, by wspólnie szyć, odnajdując w tej pracy siłę do przetrwania oraz sposób na wyrażenie sprzeciwu wobec przemocy.
Jak podkreślają kuratorzy, żywe kolory nie miały ukrywać tragedii. Symbolizowały nadzieję, determinację i wiarę w odzyskanie prawdy oraz demokracji.

Chile i Sybir. Wspólna opowieść o pamięci

Choć wystawa opowiada o wydarzeniach z Ameryki Południowej, jej miejsce w Muzeum Pamięci Sybiru nie jest przypadkowe.
Jak mówił podczas zapowiedzi ekspozycji dyrektor muzeum prof. Wojciech Śleszyński, niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z dyktaturą lewicową czy prawicową, skutkiem zawsze są ludzkie dramaty, prześladowania i cierpienie. To właśnie doświadczenie przemocy wobec zwykłych ludzi stanowi wspólny mianownik historii Chile i losów polskich zesłańców.

Na wystawie obok chilijskich arpilleras znalazły się także dzieła stworzone przez Sybiraków. Wśród nich jest obraz Stanisława Kulona przedstawiający żołnierzy sowieckich palących dokumenty i pamiątki deportowanych, aby odebrać im tożsamość. Zestawienie tych prac pokazuje, że sztuka często staje się sposobem na zachowanie pamięci tam, gdzie próbuje się ją zniszczyć.

Pierwszy tak duży pokaz w Polsce

Kuratorami ekspozycji są prof. Wojciech Śleszyński, Julita Waś oraz Andrés Mauricio Rojas Rojas. Wystawa została przygotowana we współpracy z chilijskim Muzeum Pamięci i Praw Człowieka i jest pierwszą tak szeroką prezentacją arpilleras w Polsce.

Twórcy podkreślają, że nie jest to wyłącznie opowieść o historii Chile. To także uniwersalna refleksja nad tym, jak ludzie żyjący pod rządami terroru próbują zachować godność, pamięć i nadzieję, nawet wtedy, gdy jedynym narzędziem pozostają igła, nić i kawałek materiału.