Zdrowie

Coraz więcej zachorowań po ukąszeniu kleszcza. Lekarze apelują o jedną rzecz

2026.08.06 09:30

Kleszcze można dziś spotkać nie tylko w lesie, ale także w miejskich parkach, na placach zabaw czy we własnym ogrodzie. Eksperci alarmują, że liczba zachorowań na choroby odkleszczowe rośnie, a jednocześnie niewielu Polaków korzysta z dostępnych metod profilaktyki. O zagrożeniach i sposobach ochrony mówili podczas spotkania w Białymstoku.

Jeszcze kilka lat temu kleszcze kojarzyły się głównie z wyprawami do lasu. Dziś można natknąć się na nie praktycznie wszędzie. O tym, dlaczego problem staje się coraz poważniejszy i jak skutecznie chronić się przed chorobami odkleszczowymi, rozmawiali specjaliści podczas briefingu zorganizowanego w Uniwersyteckim Dziecięcym Szpitalu Klinicznym im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku.

Kleszcze są coraz bliżej ludzi

Specjaliści zwracają uwagę, że łagodne zimy sprawiają, iż kleszcze są aktywne przez coraz większą część roku. Coraz częściej występują także poza terenami leśnymi, dlatego ryzyko kontaktu z nimi dotyczy każdego. Niepokoją również dane dotyczące zachorowań. W 2025 roku w Polsce odnotowano ponad 900 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu, czyli o 16 proc. więcej niż rok wcześniej. Mimo to przeciw tej chorobie szczepi się zaledwie kilka procent Polaków. Dla porównania - w Austrii poziom wyszczepienia wynosi około 80 proc. Lekarze przypominają, że kleszczowe zapalenie mózgu jest jedyną poważną chorobą przenoszoną przez kleszcze, przed którą można skutecznie chronić się dzięki szczepieniom.

Dr hab. n. med. Kacper Emil Toczyłowski z USK podkreślał, że choroba może prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych, porażeń, zaburzeń równowagi, a nawet niewydolności oddechowej wymagającej leczenia na oddziale intensywnej terapii. Szczególną uwagę poświęcono dzieciom.

- U dzieci następstwa nie zawsze są widoczne od razu. Problemy z pamięcią, koncentracją czy funkcjami poznawczymi mogą wpływać na rozwój, edukację, a nawet przyszłe życie zawodowe. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i szczepienia- podkreślał dr Toczyłowski.

Lekarz przypomniał, że szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu można podać dziecku już po ukończeniu pierwszego roku życia. Jednocześnie zaznaczył, że nie należy rezygnować z aktywności na świeżym powietrzu. Zdecydowanie ważniejsze jest odpowiednie zabezpieczenie przed wyjściem i dokładne obejrzenie ciała po powrocie do domu.

Profilaktyka ma znaczenie

Eksperci przypomnieli także, że wokół kleszczy nadal funkcjonuje wiele mitów. Jednym z najpopularniejszych jest przekonanie, że pasożyty spadają z drzew. W rzeczywistości najczęściej czekają na żywiciela w wysokiej trawie, krzewach i niskiej roślinności. Ryzyko ukąszenia można ograniczyć dzięki prostym zasadom – stosowaniu repelentów, noszeniu długich spodni i zakrytego obuwia, wybieraniu jasnych ubrań oraz dokładnemu sprawdzaniu ciała po każdym spacerze. Szczególną uwagę warto zwrócić na pachwiny, zgięcia łokci i kolan, okolice uszu oraz skórę głowy.

Przedstawiciel Państwowej Inspekcji Sanitarnej Grzegorz Kruk przypomniał, że znalezionego kleszcza należy usunąć jak najszybciej przy pomocy pęsety lub specjalnego przyrządu. Nie powinno się smarować go tłuszczem, alkoholem ani innymi substancjami, ponieważ może to zwiększyć ryzyko zakażenia. Po usunięciu miejsce wkłucia należy zdezynfekować i przez kolejne tygodnie obserwować skórę oraz swój stan zdrowia.

O tym, jak powszechne jest zagrożenie, świadczą również dane Lasów Państwowych. Boreliozę rozpoznano już u ponad 10 tysięcy leśników. Podczas spotkania zaprezentowano także projekt realizowany przez naukowców z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku we współpracy z francuską firmą EnCarta. Badacze pracują nad metodą, która ma umożliwić szybsze wykrywanie zakażeń odkleszczowych poprzez analizę płynu pobieranego z miejsca ukłucia. Do udziału w badaniach mogą zgłaszać się osoby pełnoletnie, które zostały ukąszone przez kleszcza w ciągu ostatnich 72 godzin. Zdaniem naukowców opracowanie takiej metody może w przyszłości przyspieszyć diagnostykę i ułatwić leczenie chorób odkleszczowych.