Biznes

Fiskus przygląda się budownictwu. W grę wchodzą miliardy złotych

2026.10.06 17:04

Ministerstwo Finansów pracuje nad rozwiązaniami, które mają ograniczyć szarą strefę w budownictwie. Resort analizuje m.in. zmiany dotyczące dokumentowania usług, wykorzystania danych z procesu budowlanego oraz płatności bezgotówkowych.

Jednym z powodów podjęcia prac są dane dotyczące rozliczeń za usługi budowlane i remontowe. Z badania przeprowadzonego wśród konsumentów wynika, że 32,6 proc. osób korzystających z usług fachowców najczęściej rozlicza się bez żadnego dokumentu. Fakturę lub paragon otrzymuje około 27 proc. badanych. Brak dokumentu nie oznacza automatycznie, że dana transakcja odbyła się w szarej strefie. Eksperci zwracają jednak uwagę, że tak duża skala rozliczeń poza oficjalnym obiegiem może wskazywać na istotny problem z dokumentowaniem części usług.

Resort analizuje zmiany

Prace nad ograniczeniem szarej strefy prowadzi międzyresortowa grupa zajmująca się m.in. sektorem budowlanym. Analizowane są zmiany zasad wystawiania faktur i paragonów w przypadku wybranych usług. Pod uwagę brane jest także szersze wykorzystanie informacji zawartych w dziennikach budowy.

Resort chce również przyjrzeć się płatnościom bezgotówkowym oraz wykorzystywaniu rachunków firmowych. Kolejnym elementem ma być lepsza wymiana informacji między administracją skarbową a organami nadzoru budowlanego.

Działania mają dotyczyć także rynku pracy. Chodzi o skuteczniejsze monitorowanie zatrudnienia oraz ograniczanie pracy nierejestrowanej. Ważnym elementem ma być również edukacja, zarówno przedsiębiorców, jak i klientów, dotycząca konsekwencji rozliczeń poza oficjalnym obiegiem.

Budownictwo wśród sektorów najbardziej narażonych

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że budownictwo należy do sektorów o znaczącym udziale gospodarki nieobserwowanej. W 2024 r. odpowiadała ona w budownictwie za około 1,5 proc. PKB.

Istotną część pracy nierejestrowanej stanowią remonty oraz usługi budowlano-instalacyjne. Według danych GUS w 2024 r. łącznie 24,3 proc. osób wykonujących pracę nierejestrowaną działało w szeroko rozumianym obszarze remontowo-budowlanym.

Problem dotyczy nie tylko wpływów podatkowych. Brak dokumentacji może być również niekorzystny dla klientów. W przypadku sporu z wykonawcą trudniej jest udowodnić zakres prac, uzgodnioną cenę, dokonanie zapłaty czy odpowiedzialność za ewentualne wady.

Ile pieniędzy może pozostawać poza ewidencją?

Analizy dotyczące rynku usług remontowo-budowlanych wskazują, że potencjalnie nieujawniony obrót może wynosić około 6,6 mld zł rocznie. Jest to szacunek oparty na określonych założeniach dotyczących udziału transakcji pozostających poza oficjalną ewidencją. W zależności od przyjętego scenariusza wynik może mieścić się w przedziale od około 5,9 do 8,4 mld zł.

Nie oznacza to jednak, że budżet państwa traci taką kwotę. Potencjalnie nieujawniony obrót i rzeczywista strata podatkowa to dwie różne wartości. Eksperci wskazują, że w skrajnym wariancie ubytek wpływów z VAT mógłby sięgnąć około 4 mld zł. Jest to jednak górny szacunek, ponieważ nie każda usługa wykonana bez dokumentu oznacza brak zapłaty podatku. Część przedsiębiorców korzysta ze zwolnienia z VAT, a wysokość faktycznej luki zależy również od struktury kosztów i sposobu rozliczania działalności.

Dla państwa ograniczenie szarej strefy oznaczałoby więc nie tylko możliwość zwiększenia wpływów podatkowych, ale także poprawę warunków konkurencji między firmami działającymi legalnie a podmiotami ukrywającymi część obrotu.