Nauka

Nowy patent UWB. Przełomowa technologia wzbudziła zainteresowanie w USA

2026.05.15 13:20

Nowoczesna metoda wykrywania uszkodzeń nerwu wzrokowego, biosensory pomagające w diagnostyce nowotworów i rozwiązanie mogące usprawnić leczenie niedoborów witaminy D₃ — to część wynalazków opracowanych przez naukowców z UwB. Niektóre już budzą zainteresowanie zagranicznych ośrodków medycznych.

Uniwersytet w Białymstoku coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność w świecie nowoczesnych technologii medycznych. Uczelnia może pochwalić się dziesiątkami patentów, w tym także przyznanymi przez Europejski i Amerykański Urząd Patentowy. Co ważne, nie są to wyłącznie projekty "na papierze" - część z nich ma już konkretne zastosowania i pierwsze testy kliniczne.

Nerw wzrokowy pod kontrolą naukowców

Jednym z najważniejszych osiągnięć ostatnich lat jest amerykański patent dotyczący nowej metody wykrywania uszkodzeń nerwu wzrokowego. Za jego opracowanie odpowiadają prof. Krzysztof Szymański i dr Łukasz Łabieniec z Wydziału Fizyki UwB oraz lek. Łukasz Lisowski z Kliniki Okulistyki UMB. Metoda pozwala dostrzec zmiany niewidoczne w klasycznym rezonansie magnetycznym. Analizuje ruch cząsteczek wody wzdłuż włókien nerwowych i tworzy szczegółową mapę mikrostruktury nerwu wzrokowego. W praktyce może to oznaczać wcześniejsze wykrywanie chorób takich jak jaskra, neuropatie czy stwardnienie rozsiane. Co ważne, rozwiązanie działa na standardowych skanerach MRI, co zwiększa szanse na jego szerokie zastosowanie w szpitalach. Technologia już wzbudziła zainteresowanie specjalistów ze Stanford Medicine, z którymi białostoccy naukowcy rozpoczęli współpracę.

- Należy podkreślić, że metoda jest w fazie rozwoju, nie posiada jeszcze certyfikacji klinicznej, a przedstawione analizy miały charakter pomocniczy i były wykonywane na wniosek lekarzy - informuje dr Łukasz Łabieniec.

Są też pierwsze obserwacje kliniczne. W jednym z przypadków zastosowanie metody pomogło zmienić decyzję terapeutyczną u pacjentki z guzem w obrębie drogi wzrokowej, co przełożyło się na poprawę widzenia.

Biosensory, które mogą zmienić diagnostykę nowotworów

Kolejne ważne patenty pochodzą z Wydziału Chemii UwB. Prof. Ewa Gorodkiewicz wraz z zespołem opracowała nowoczesne biosensory SPRi, które umożliwiają szybkie i precyzyjne wykrywanie białek związanych z chorobami nowotworowymi. Technologia wykorzystuje powierzchniowy rezonans plazmonów i pozwala analizować próbki biologiczne bez konieczności ich znakowania. W praktyce oznacza to szybsze i mniej inwazyjne badania diagnostyczne.

- Razem trzy wynalazki tworzą spójny zestaw narzędzi dla nowoczesnej diagnostyki molekularnej, ilustrując, jak technika SPRi może zostać dostosowana do oznaczania różnych biomarkerów – od mezoteliny po VEGF-R2 – z dużą czułością, selektywnością i możliwością szybkiej analizy wielu próbek jednocześnie. Dzięki takim rozwiązaniom medycyna zbliża się do bardziej dostępnych, szybszych i dokładniejszych badań pozwalających wcześnie wykrywać choroby nowotworowe i monitorować ich przebieg – mówi prof. Ewa Gorodkiewicz.

Witamina D₃ w nowej odsłonie

Trzeci patent dotyczy sposobu wytwarzania 25-hydroksyprowitaminy D₃. Opracowali go dr hab. Agnieszka Wojtkielewicz, prof. UwB, wraz z zespołem badaczy. Choć brzmi to bardzo technicznie, w praktyce chodzi o substancję, która może mieć znaczenie w leczeniu niedoborów witaminy D. Wynalazek umożliwia produkcję kalcyfediolu, czyli związku lepiej przyswajalnego niż standardowa witamina D3.

- Zalecany jest pacjentom cierpiącym na schorzenia wątroby oraz osobom otyłym. W porównaniu ze standardowo stosowaną witaminą D₃, kalcyfediol charakteryzuje się lepszym wchłanianiem z przewodu pokarmowego i wykazuje aktywność już w bardzo niskich stężeniach. Opracowana w patencie metoda może być wykorzystana do syntezy kalcydiolu i stanowić atrakcyjną alternatywę dla opisanych w literaturze patentowej wieloetapowych procesów jego otrzymywania z kwasu cholenowego, ergosterolu lub metodą enzymatyczną – informuje dr hab. Agnieszka Wojtkielewicz, prof. UwB.