Wielka Synagoga - wystawa plenerowa

WIELKA SYNAGOGA W BIAŁYMSTOKU
Wystawa plenerowa eksponowana przy ul. Suraskiej.

Białostocka Wielka Synagoga była od 1910 r. jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w mieście. Jej budowę rozpoczęto w 1905 r. po rozbiórce osiemnastowiecznej Synagogi Starej. Prace postępowały powoli ze względu na ciągłe braki funduszy i zawirowania polityczne - wojna rosyjsko-japońska, rewolucja 1905 r., pogrom białostocki w lipcu 1906 r.
To właśnie ze względu na udział biedoty żydowskiej w rewolucyjnych wystąpieniach antyfabrykanckich najbogatsze spośród starozakonnych rodzin białostockich odmawiały wsparcia funduszu na rzecz budowy Wielkiej Synagogi. Wielu twierdziło, że inwestycja ta nie jest potrzebna ze względu na niewykorzystywanie wielu stojących już domów modlitwy. Do idei budowy głównej bożnicy miasta powrócono w 1907 r. Złożono nowy projekt budynku autorstwa białostockiego architekta Szlomy Rabinowicza. Prace rozpoczęto w 1909 r. i tym razem postępowały energicznie. W 1910 r. modlono się w niewykończonej budowli, lecz znowu zabrakło środków finansowych. W 1912 r. na czele komitetu, którego celem było wykończenie bożnicy staną fabrykant Khona-Hirsz Nowik. Już w rok później rabin Josef Molhiwer uroczyście otworzył Wielką Synagogę.

Wielka Synagoga w Białymstoku spłonęła 27 czerwca 1941 r. Wkraczające do miasta oddziały niemieckie spędziły do niej około 700 osób, a następnie podłożyły pod budynkiem ogień. W rzezi, do jakiej doszło na ulicach dzielnicy Schulhof zginęło kolejnych 1000 osób. Wydarzenia te przeszły do historii miasta pod nazwą "czarny piątek". Bohaterem tego dnia stał się Józef Bartoszko, który narażając własne życie otworzył tylne drzwi płonącej synagogi, dzięki czemu uratowało się kilkadziesiąt osób.

W 2016 r. obchodzimy 75. rocznicę tragicznych wydarzeń, jakie rozegrały się w obrębie dzielnicy Schulhof tuż wkroczeniu wojsk niemieckich do Białegostoku – 27 czerwca 1941 r. Muzeum Podlaskie w Białymstoku przygotowało wystawę plenerową oraz informator poświęcone dziejom białostockiej Wielkiej Synagogi.

Informator można otrzymać bezpłatnie w białostockim Ratuszu - siedzibie głównej Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, Muzeum Historycznym (ul. Warszawska 37), Muzeum w Tykocinie (ul. Kozia 2), Muzeum Wojska w Białymstoku (ul. Kilińskiego 7), Galerii im. Sleńdzińskich (ul. Legionowa 2), Centrum Informacji Turystycznej (ul. Kościelna 1A).