Aktualności

Dawna Synagoga Cytronów przy ul. Waryńskiego 24a w Białymstoku trafiła do rejestru zabytków województwa podlaskiego. To ostatni zachowany przedwojenny dom modlitwy w mieście i istotny element dziedzictwa białostockich Żydów, objęty ochroną konserwatorską decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Decyzję w tej sprawie podpisał Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków. To ważny krok w kierunku ochrony jednego z najcenniejszych i zarazem najrzadszych materialnych świadectw żydowskiej historii miasta.

Obiekt ten zajmuje szczególne miejsce na mapie Białegostoku. Przed wybuchem II wojny światowej funkcjonowało tu około 100 żydowskich domów modlitwy, synagog i bożnic. Synagoga Cytronów była jednak wyjątkowa — była ostatnią synagogą wybudowaną przed wojną, a jednocześnie symbolicznie zamykała pewien etap historii białostockiej społeczności żydowskiej.

Powstała z inicjatywy i fundacji rodziny Cytronów, jednej z najbardziej wpływowych rodzin przemysłowych dawnego Białegostoku. Cytronowie byli właścicielami zakładów włókienniczych w Supraślu oraz kamienicy przy ul. Warszawskiej, w której obecnie mieści się Muzeum Historyczne. To właśnie ich działalność przyczyniła się również do powołania Związku Białostockiego Wielkiego Przemysłu po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Uroczyste otwarcie synagogi miało miejsce w 1936 roku.

Jak podkreśla konserwator zabytków: „W czasie II wojny światowej budynek znalazł się na terenie białostockiego getta i — mimo okupacyjnych realiów — nadal pełnił funkcję domu modlitwy. Co szczególnie ważne, była to jedyna synagoga w Białymstoku, która przetrwała wojnę bez zniszczenia. Po 1945 roku stała się główną bożnicą dla ocalałych białostockich Żydów i działała nieprzerwanie aż do końca lat 60. XX wieku”.

Po zakończeniu działalności religijnej budynek zaczął pełnić funkcje świeckie. W różnych okresach mieściły się tu m.in. Polski Związek Motorowy, Pracownie Sztuk Plastycznych oraz Spółdzielnia „Białostoczanka”. Niestety kolejne adaptacje i przebudowy doprowadziły do utraty części oryginalnych wnętrz oraz dekoracji.

Mimo tych zmian do dziś zachowała się modernistyczna bryła budynku oraz charakterystyczna elewacja frontowa, będące ważnym elementem jego historycznej tożsamości. Od lat 90. obiekt ponownie pełni funkcję kulturalną — mieści się w nim Galeria im. Sleńdzińskich, kontynuująca artystyczny i wystawienniczy charakter miejsca.

Dawna Synagoga Cytronów pozostaje jednym z ostatnich tak wyraźnych śladów przedwojennej dzielnicy żydowskiej w Białymstoku. Jej wpis do rejestru zabytków nie tylko zabezpiecza materialną substancję budynku, ale również wzmacnia ochronę pamięci o wielokulturowej historii miasta i jego dawnych mieszkańcach.

Bet Samuel znów ożyje. Historyczny budynek przejdzie modernizację

Białystok uczci tragedię sprzed 84 lat. Wtedy spalono Wielką Synagogę

Nowy zabytek w Białymstoku. To unikalny dom z początku XX wieku

Nie tylko Juwenalia i Noc Muzeów. Przegląd weekendowych wydarzeń w Białymstoku

Będzie gotowa pod koniec roku. Trwają prace nad trasą Łapy-Wysokie Mazowieckie

Ulicami Białegostoku przejdzie Parada Studentów. Sprawdź utrudnienia