Rodzina

Ojcowie przejmują opiekę nad dziecmi. ZUS: to zasługa work life-balance

2026.02.06 13:10

Ojcowie coraz częściej korzystają z zasiłku macierzyńskiego, zwłaszcza w ramach urlopu rodzicielskiego. To efekt wprowadzenia w Polsce rozwiązań związanych z wdrożeniem unijnej dyrektywy work-life balance.

- W 2025 r. mężczyźni w skali kraju stanowili 33,4 proc. wszystkich osób pobierających zasiłek macierzyński, a w województwie podlaskim - 31 proc. Największy wzrost dotyczy urlopu rodzicielskiego. W 2024 r. ojcowie stanowili 12,3 proc. osób pobierających zasiłek macierzyński z tego tytułu (w Podlaskiem - 11,9 proc.), natomiast w 2025 r. było ich już 16,7 proc., a w regionie - 15 proc. Tendencja wzrostowa występuje w obu przypadkach. W skali kraju oznacza to wzrost o ponad 4 punkty procentowe, a w regionie o 3. Potwierdza to rosnącą aktywność ojców w korzystaniu z tego uprawnienia, mimo spadku liczby urodzeń dzieci – informuje Katarzyna Krupicka, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS województwa podlaskiego.

Urlop ojcowski i urlop rodzicielski – stabilne i rosnące zainteresowanie

Prawo do urlopu ojcowskiego jest wyłącznym i samodzielnym prawem ojca, niezależnym od uprawnień matki dziecka. Przysługuje również ojcom adopcyjnym.

Urlop ojcowski może trwać do 2 tygodni. Należy go wykorzystać nie później niż do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. W przypadku adopcji urlop przysługuje do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia. Urlop ojcowski można wykorzystać jednorazowo w całości albo podzielić go na dwie równe części.

Aby skorzystać z urlopu, należy złożyć wniosek do pracodawcy, w formie papierowej lub elektronicznej, nie później niż 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek złożony w terminie i kompletny. Jeżeli pracownik złoży wniosek z naruszeniem 7-dniowego terminu (np. z 3-dniowym wyprzedzeniem), pracodawca ma prawo go nie uwzględnić. W przypadku przedsiębiorców opłacających dobrowolną składkę chorobową wniosek należy złożyć samodzielnie do ZUS-u, najpóźniej na dzień przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Urlop rodzicielski – więcej tygodni urlopu i nowy podział między rodzicami

Łączny czas trwania urlopu rodzicielskiego został wydłużony w 2023 r. i obecnie wynosi:

- 41 tygodni – w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,
- 43 tygodni – w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie dwojga lub większej liczby dzieci jednocześnie.

Rodzice dzieci, które mają zaświadczenie "za życiem", mają prawo do dłuższego urlopu rodzicielskiego. W takim przypadku urlop może wynosić:

- 65 tygodni – gdy przy jednym porodzie urodziło się jedno dziecko,
- 67 tygodni – gdy przy jednym porodzie urodziło się dwoje lub więcej dzieci.

9 tygodni wyłącznie dla drugiego rodzica

Kluczową zmianą wprowadzoną w 2023 r. jest 9-tygodniowa, nieprzenoszalna część urlopu rodzicielskiego, przysługująca każdemu z rodziców indywidualnie. Tego prawa nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Jeśli nie zostanie wykorzystane, przepada.

W praktyce oznacza to, że:

- każdy z rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego,
- rodzice nie mogą się podzielić tą częścią urlopu.

Prawo do nieprzenoszalnych 9 tygodni przysługuje zarówno pracującej matce, jak i pracującemu ojcu. Pozostałą częścią urlopu rodzicielskiego, czyli 23 albo 25 tygodniami ( w zależności od liczby dzieci urodzonym przy jednym porodzie), rodzice mogą podzielić się według własnego uznania.

Dane ZUS potwierdzają skuteczność unijnych rozwiązań

Celem dyrektywy work-life balance było m.in. zwiększenie udziału ojców w opiece nad dziećmi oraz ułatwienie kobietom powrotu na rynek pracy.

Dane z ubiegłego roku pokazują, że nowe rozwiązania realnie wpływają na decyzje rodziców i prowadzą do stopniowej, ale trwałej zmiany modelu korzystania z urlopów rodzicielskich w Polsce. Dotyczy to zwłaszcza części urlopu, która przysługuje wyłącznie drugiemu rodzicowi.